Một học trò có thể là người có hành vi ăn hiếp, là nạn nhân của ăn hiếp hoặc cả hai. nạt học trò là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra thương tổn về mặt thể chất, tinh thần và tầng lớp, thậm chí là tử vong, và đã trở thành một vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trẻ trai và 4 triệu trẻ gái có liên hệ trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học trò là nạn nhân của đe mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học trò từ 12 - 18 tuổi bị ăn hiếp tại trường, trong đó 18% học trò bị xúc phạm, trêu chòng, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có khuynh hướng giảm về tỉ lệ bị bắt nạt và có hành vi ăn hiếp người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị nạt vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo vắng của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 quốc gia châu Á cho thấy học sinh 12 đến 17 tuổi bị nạt trong 6 tháng qua nghiêng ngả trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức ăn hiếp thể chất, ăn hiếp ý thức và lạm dụng dục tình, trong đó, tỉ lệ bị ăn hiếp ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây học trò bị doạ như hăm dọa, đánh đập được san sẻ phổ thông trên các trang mạng từng lớp. Hành vi ăn hiếp trong độ tuổi đi học liên tưởng đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và khuynh hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát xúc cảm kém, có nguy cơ tự tận tiềm ẩn.
Có mối liên can giữa học trò bị doạ với các nhân tố:
- Đặc điểm cá nhân: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học trò
- Gia đình: nghề, học vấn, tình trạng hôn nhân của ba má, kinh tế gia đình, học trò sống chung với ai, mức độ quan hoài của gia đình, chừng độ học sinh chứng kiến bạo hành gia đình và mức độ bị người nhà la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: mức độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và tệ nạn từng lớp.
- Nhà trường: mối quan hệ với cha nội, học trò sống cô lập và chứng kiến nạt tại trường học.
Theo một nghiên cứu trên 248 học trò trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học sinh bị bắt nạt là 37,9%. Những nhân tố liên quan đến bị ăn hiếp ở học trò là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các tồi xã hội tại khu vực sống, có chứng kiến nạt trong dài và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 nhân tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần nhiều học trò nhận được sự quan tâm từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan tâm và 31,1% là quan tâm, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan hoài. Trong 12 tháng qua, phần nhiều học trò không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học trò đáp đã bị người nhà la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học sinh bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng. Hơn 50% học sinh sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với mức độ thỉnh thoảng là 43,1% và liền là 8,9%. Một phần nhỏ học trò sống trong khu vực có các bợt xã hội như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học sinh từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học sinh lớp 6.học sinh có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học trò có học lực giỏi.học trò có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị đe cao hơn so với học trò có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, trêu chòng được thực hiện một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là doạ, có thể học sinh đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học trò ở khối lớp lớn hơn dễ nhạy cảm hơn với sự trêu của bạn bè và cho rằng đó là hành vi doạ đối với mình.
Những học trò có học lực kém thường bị bạn bè thục gây khó chịu hoặc ít được chú ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức nạt. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có lẽ thành ra mà những học trò sống ở nơi liền xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị bắt nạt hơn. Bên cạnh đó, với những học trò có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách xử sự của các em chưa hợp; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở thành nạn nhân của bắt nạt trong trường.
dù rằng mối liên tưởng giữa học sinh bị đe với các nhân tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan hoài nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng xuân đường đối xử không công bằng có thể nảy sinh sự ghen tị, dẫn đến những xử sự không hiệp giữa các học sinh với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc thụ động đến nhận thức của học sinh, vì vậy việc chọn lọc hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan yếu.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
